Хальмг улсин тууҗин оюни сойлд үлгүр-үзмҗ болсн, ач-иктә нер алдршсн улс олн бәәдг мөн. Гүн ухаһарн, нәрн билгәрн, эрдмәрн ончрад, олна чееҗд батрад, олнд бахмҗ-омг болҗ, нарт- делкән тууҗд бат орман олад, хальмг улсин нернь туурлад йовснь негнь – Анатолий Шалхакович Кичиков мөн.

Нарт-делкән амн урн үгин номд аһу ик тәвцән орулҗ, хальмг улсин алтн зөөрин, алдр «Җаңһрин» чинринь медүлҗ, нерән мөңкрүлсн номт – Анатолий Шалхакович Кичиков мөн. Амн урн үгин сувсн, алдр «Җаңһрин» бөлгүдиг арвад җилмүдин туршарт нәрлһ кевәр шинҗлҗ, учр-утхинь ачур кевәр илдкҗ, түрүн болҗ нуувчинь тәәлсн номт Кичгә Төлә болҗана.

Шидр мана таңһчур тоодг шову харслһна Нарт-делкән саңгин мергҗлтнр ирв. Саңгин элчнрин тоолврар, көдә һазрт бәәршлдг тоодг шовунд мана таңһчд сән таал бәәнә.

Орс утх-зокъялын делгрлтд зөвтә ик тәвцән орулсн, кесг үйин бичәчнрин төлҗлтд ик нилчән күргсн Николай Алексеевич Некрасовин 200 җилин өөн эн җил темдглгдҗәнә. А.Амр-Санана нертә Келн-улсин дегтрин саңгин көдләчнр эн өөнд белдәд, тәвн җил хооран «Хальмг үнн» газетд ямаран материалмуд барлгдсинь эврәннь көрңгәсн олв. Таңһчин газетд 1971-ч җилин бар сарин 10-д бүкл ик халх барлгдсинь медхд өдгә цага умшачнрт соньн болх гиҗ сангдна.
Н.А. Некрасовин 150-ч өөниг угтад, «Хальмг үнн» газетд бүкл халх барлгдҗ. Терүнд Җимбин Андрейин болн Саңһҗин Босян илдклмүд барлгдсиг үзҗ болхмн. Тәвн җил хооран газетд барлгдсиг умшхд йир соньн.

2021-ч җилд Намка Долдушевич Кичиковин 120 җилин өөн болҗана. Намкан нериг таңһчд цугтан меддг бәәсмн. Төвдин эмнүлин эв-арһиг дасҗ авсн билгтә медлгч туслсн, гемәс гетлгҗ авсн, эрүл-мендин хаалһд орулсн әмтнә то йир ик.

Кезәңк хальмг келн өдгә цагин хальмг келнәс үгмүдәрн, келц үгәрн, цецн үгәрн, үлгүрәрн чигн үлү байн бәәсн мөн. Мана өвкнр «Җаңһриг» үүдәсн улс болад, келндән хурц-мергн, келсн үгәрн күүнә седкл авлхас биш, нүд көкртлнь келдг бәәҗ. Ода нег иим үгин цәәлһвр бичәд өгсв.

Шидр Көтчнрә района бичкдүдин билг-эрдмин сурһулин «Байруш» ансамбль Дагестанд Кизилюрт балһснд болсн «Красота души Кавказа» гидг II-ч Нарт-делкән фестивальд орлцв. Ансамблин уйн наста домбрчнр билг-эрдмәрн ончрад, һурвн гран-при болн һурвн 1-ч орм эзлв. Күүкд-көвүд домбр цокҗ, хальмг олн-әмтнә айс болн шавашмуд жюрин оньгт тусхав.

Мана өвкнр кеер, теегт нүүһәд йовҗ, олн зерлг адуснла харһдг бәәсн санҗ. Зәрм аң-адусн күүнд туста, махн-арсарнь теҗәл хувцн хойриг кехд сән бәәсн болдг. Зәрм адусн болхла, му йорта, үзсн-харһсн күүнд зеткр шалтг учрах юмн бәәҗ. Ода тиим му йорта адусна тускар бичәд медүлҗ, меддг әмтнә медсинь сергәҗ, эс меддгин уханд немр болһҗ өгсв.

XXIV Москван кинофестивалин щишлң мөрәһәр «Калмыкия: царство сайгака» документальн фильм темдглгдв. Фильмиг режиссер Родион Бучукури тәвсмн. Ар үзгин Осетьд Владикавказ балһснд бәәдг «Ковчег» нертә экологическ цутхлңла хамдан эн фильм белдгдсмн. «Вертикаль 2021» гиҗ нерәдгдсн фестивалин шишлң мөрә гөрәсдин туск фильм шүүҗ авв. Документальн эн кино Хальмгин Хар һазрин заповедникд цокч авгдсмн.

Хальмг күн «Байн — нег борана, баатр — нег сумна» гиҗ келдг. Тер бийнь кезәнәс нааран мадн эврә баатрмудан магтад, үүдәҗ йовдлын тускар олн домг-ду тогтаҗ, дорас өсч йовх баһчудан сурһҗ йовнавидн. Мана сойлд болхла, баатр гисн хамгин күндтә, тоомсрта күн болна, зуг «баатр» гисн үг юн гисн үгв гихлә, күн тәәлҗ чадшго.